alıntıdır..
1) Yüksek Karbonmonoksit (CO) genelde zengin yakıt karışımını (zengin karışım- hava yakıt karışım oranı 14.7 nin altında ve Lambda 1.0’ dan düşük) gösterir. Genelde CO yanma verimliliğinin göstergesidir. Bir aracın egzosundaki CO miktarı doğrudan hava- yakıt oranıyla bağlantılıdır. Yüksek CO, tam yanma için ihtiyaç duyulan miktarlardan daha az O2 temininden kaynaklanır. Bu çok zengin karışım nedeniyle olur- cok fazla yakıt veya yetersiz hava (AFR ölçüm sonuçları optimal 14.7 den düşük olması, Lambda 1.0 dan düşük) Yüksek karbonmonoksit emisyonlarına sebep olabilecek nedenler:
* Düşük rölanti hızı
* Karbüratörlü araçlarda şamandıra devresinde arıza
* Kirli veya tıkalı hava filtreleri
* Aşırı kirli veya bozulmuş yağ
* Çalışmayan PCV valf sistemi
* Yakıt dağıtım sisteminin düzensiz çalışması
* Düzgün çalışmayan termaktör sistemi
* Katalitik Konvertör arızası
Egsoz borusundaki yüksek CO ölçümleri sistemin en az bir bölümünde arıza olduğunun en belirgin göstergesidir, ancak "normal " aralıkta bir CO ölçümü veya CO nun sadece az miktarda yüksek çıkması, kabul edilebilir sistem performansının güvenilir göstergesi değildir. Doğru düzgün çalışan katalitik konvertörle donatılmış hatalı işleyen bir motorda düşük değerlerde CO ölçümü sıkça görülen bir olaydır.
NOT: Gaz analizi yapılırken çok dikkatli olunmalıdır. % 1 den bile az CO yoğunlaşması öldürücü olabilir. Testler her zaman çok iyi havalandırılan bir alanda yapılmalıdır.
2) Normal CO ölçümleri. Eğer yanma süreci stoikometik noktada (AFR = 14.7, Lambda=1.0) veya bu nokta civarındaysa, CO seviyesi rölanti testinde genel olarak % 2 den az ölçülecektir.
3) Düşük CO ölçümleri. CO nun çok düşük veya optimal değerin altında ölçümü olamaz. CO yoğunlaşması zayıf yanıcı ortamda bile, AFR(hava-yakıt oranı) nın 14.7 den yüksek (Lambda 1.0 ın üzerinde), yoğunlaşma "normal" olacaktır.
4) Yüksek hidrokarbon (HC) ölçümleri genel olarak ateşleme yetersizliğinden veya tam yanma olmamasından ötürü yanmamış yakıtın egzozdan atılmasının göstergesidir. Ölçüm birimi PPM (Parts Per Million)’ dir. Ortak nedenler; hatalı ateşleme sistemi, vakum sızıntıları, yakıt karışım problemleridir. Yüksek HC emisyonlarına neden olabilecek durumlar:
* Bujier nedeniyle tamamlanmamış yanma.
* Uygunsuz ateşleme avansları, bozuk dwel açısı
* Hasar görmüş ateşleme kabloları
* Motorda kompresyon düşüklüğü
* Vakum sızıntısı
* ECM-ECU arızası
* Katalitik Konvertör arızaları
Egsoz borusunda yüksek oranda ölçülen HC, sistemin en az bir bölümünde problem olduğunun göstergesidir, ancak "normal " aralıkta bir HC ölçümü veya HC nin sadece az miktarda yüksek çıkması, kabul edilebilir sistem performansının güvenilir göstergesi değildir.
5) Yüksek oksijen (O2) ölçümleri fakir hava- yakıt oranını gösterir. (AFRhava-yakıt oranı 14.7 den yüksek, Lambda 1.0 den büyük). Yüksek O2 emisyonlarına neden olabilecek durumlar:
* Fakir karışım
* Vakum kaçakları
* Ateşleme problemleri.
6) Düşük O2 zengin yakıt karışımını gösterir. (AFR hava-yakıt oranı 14.7 den düşük, Lambda 1.0 den düşük).
7) Yüksek karbon dioksit (CO2) ölçümleri neredeyse ideal olan hava- yakıt oranını ve etkili yanmayı gösterir.
8) Düşük karbon dioksit (CO2) ölçümleri ya çok zengin veya da cok fakir karışımı, egsoz sistemi kaçaklarının göstergesidir.
9) Nitrojen Oksitleri ölçümleri. Nitrogen Oksitleri (NOx), nitrik oksit (NO) ve azot gazı (NO2), yanma odasındaki ısının artmasıyla oluşur. Bu motor yük altındaysa olur. Aşırı ısı şartları meydana gelirse, motor hafif yük altında olduğundan en fazla NOx stoikometrik noktada AFR (hava-yakıt oranı14.7, Lambda 1.0) üretilir.
Eğer bir motordaki yanma süreci (combustion process) yakıtı stoikometrik noktada veya bu noktaya yakın bir yerlerde ise hızlanma anında Nox seviyesi, kompresyonda ve sabit hızda ölçülenden daha fazla olacaktır.
Tipik olarak rölantide Nox 0 ppm olarak ölçülür.
10) Yüksek NOx Ölçümleri. Çok yüksek NOx emisyonlarına neden
olabilecek şartlar:
* Bozuk EGR valfi
* Fakir karışım (AFR hava-yakıt oranı 14.7 den yüksek, Lambda 1.0 den büyük)
* Yüksek ateşleme avansı
* Termostatik hava ısıtıcısı ısıtılmış hava pozisyonunda takılı kalmışsa
* Kayıp veya hasarlı soğuk hava kanalı
* Yanma odasında kurum
* Bozuk katalitik konvektör
Egsoz borusunda yüksek oranda ölçülen NOx, sistemin en az bir bölümünden birinde problem olduğunun göstergesidir, ancak "normal " aralıkta bir NOx ölçümü veya NOx nin sadece az miktarda yüksek çıkması, kabul edilebilir sistem performansının güvenilir göstergesi değildir
11) Düşük NOx ölçümleri. Herhangi bir karakteristik nedeni yoktur. Normalde rölantide 0 ppm olarak ölçülür.
UNUTULMAMASI GEREKENLER:
12) O2, CO2 ve H2O oluşturmak için HC ile birleşir.
13) O2, CO2 oluşturmak için CO ile birleşir.
14) CO zengin hava- yakıt karışımının göstergesidir.
15) HC Zengin karışımın ve bozuk ateşlemenin göstergesidir.
16) CO ve O2 stoikometrik hava- yakıt oranında eşittir.
17) O2 ve CO2 egzoz sistemi bütünlüğünün (Borular, susturucu, manifold v.s.) göstergesidir.
18) O2 katalitik konvektörün düzgün çalışması için gereklidir
19) Eğer CO değeri yükselirse, O2 değeri düşer. (ters orantı)
20) Eğer O2 değeri yükselirse, CO değeri düşer. (ters orantı)
21) CO değeri % 1 in üzerine çıktığında, katalitik konvektör oksijensiz demektir.
Eğer ölçümler üreticinin veya standartların öngördüğü limitler içerisinde ise yakıt, ateşleme ve emisyon kontrol sistemlerinin düzgün çalıştığı varsayılır. Eğer limitler geçilirse, aracın tamir ve bakımına ihtiyaç vardır.
+++++++++
Lambda olarak adlandirilan oksijen sensorleri, eksoz gazindaki hava-yakit oranini olcerek stokiometrik yanma orani olan 14.7 birim hava ile 1 birim yakit ile kiyaslarlar ve olctukleri orana gore karisimin zengin veya fakir olduguna karar verirler. Eger yanma mukemmel ise yani karisim orani 14.7/1 ise Lambda degeri 1 dir. Eger karisim zengin ise (yakit fazla-hava az) Lambda degeri 1 in altinda olur (ornegin 0.850). Eger karisim fakir ise (yakit az-hava fazla) Lamda degeri 1 den fazladir (ornegin 1.130)
Lambda sensoru bu degerleri (ornegin 1.130) sayisal olarak arac beynine gondermez. Voltaj dalgalari olarak gonderir, beyin icindeki algoritma ile bu voltaj dalgalarini degerlendirir.
2 sekilde lambda sensorunun ariza kontrolu yapilabilir.
1-Eger sadece voltmetreniz varsa, birucunu sensore bir ucunu saseye baglayin. Motoru calistirin. Motor belli bir sicakliga geldiginde voltmetrede cok hizli voltaj degisikligi olmasi gerek(peak yapmali). Yani dalgalanma yapmali. Aradigimiz deger (standart Lambda icin) max:800 mV un uzerinde, min:200mV un altinda olmali.
2- Eger osiloskopunuz varsa (kendisi pahali bir olcum aletidir) bu dalgalarin frekanslarini (dalga gonderilme sikligini) olcebilirsiniz. Asagi yukari 0.5Hz ile 5 Hz. arasinda gormeniz gerek. Motor rolantide calisirken frekans dusuktur, gaz verdikca artar.
Daha faza bilgi icin: Automotive Fuel and Emission Control System (Halderman, Linder) ISBN:013110442X
